Loading...
Loading...

BISErbisyong LENI – Episode 22

08 October 2017

ELY: Magandang umaga, Pilipinas—Luzon, Visayas, at Mindanao! Isa na namang edisyon ng BISErbisyong LENI dito po sa RMN.
Magandang umaga, Pilipinas! Ako pa rin po si Ely Saludar. At siyempre kasama po natin dito sa ating studio ang nanay ng sambayanan, ang Bise Presidente ng Republika ng Pilipinas, si Ma’am Leni Robredo.
Ma’am, good morning po sa inyo.

VP LENI: Good morning, Ka Ely. Good morning po sa lahat na kasama po natin ngayong umaga. Sa atin pong mga kasamang taga-Bicol, marhay na aga sa indo gabos. Sa atin pong mga nakikinig ngayon na galing Visayas at Mindanao, maayong buntag sa inyong tanan.

ELY: At siyempre, mga kasama, ngayon po ay October 8, 2017. Marami tayong pag-uusapan. Tulad ng dati, alamin natin ang mga naging aktibidad ng ating Bise Presidente sa nagdaang linggo.

VP LENI: Ito, Ka Ely, tinitingnan ko iyong listahan na ibinigay sa akin noong nakaraang linggo, kung anong ginawa namin nitong nakaraang linggo. Medyo mahaba, kaya siguro pipiliin na lang natin.
Ngayon, Ka Ely, may dalawang nag-courtesy call sa akin na parehong ambassador. Pero iyong isa, paalis. Iyong isa, padating. Iyong paalis, iyong dating ambassador ng Japan—umalis na siya—si Ambassador Kazuhide Ishikawa. Ano siya, three years siya dito, Ka Ely, paalis na siya. Nagpaalam sa atin.
Iyong isa naman, iyong ambassador na bago ng… British ambassador siya. Iyong dating British ambassador, si Asif Ahmad. Ito naman, Daniel Pruce. Kaya may bago tayong British ambassador.
Ito, Ka Ely, kalimitan kasi sa kanila, three or four years lang iyong kanilang tour of duty, kaya ito, may umalis, may bumalik. Halos ganiyan naman, halos sa isang buwan, mayroon talagang mga ganiyan.
Tapos mayroon ako, Ka Ely, na interesting na pinuntahan sa AIM. Ito ang tawag nila, HealthTech Challenge. Ang nag-imbita sa akin dito iyong Embassy ng Switzerland. Pagpunta ko, Ka Ely, interesting ng contest. Contest siya. May anim na teams na naglaban-laban. Kasi iyong pinaka-contest, Ka Ely, magde-devise iyong mga grupo ng technology application sa health. Iyong nag-first place kasi, taga-Malaysia. Pero iyong second place na Filipino, gumawa siya ng app para sa pag-source at pag-donate ng dugo. Ano ito, nakikinig kami sa awarding, sabi namin puwedeng puwede ito sa atin, kasi wala tayong central na repository ng lahat ng blood donors saka pangangailangan. Iyong first, Malaysian. Iyong second and third, Filipino.
Tapos, Ka Ely, mag-a-ano lang ako… Lulukso lang ako doon sa kahapon saka iyong Biyernes, kasi pumunta kami ng Isabela at Nueva Vizcaya. Alam mo, Ka Ely, sa Isabela pangatlo o pang-apat ko na yatang punta, pero iyong Nueva Vizcaya, unang pagkakataon na napuntahan ko.
Iyong sa Isabela, nagpunta kami sa national congress ng PESO managers. Iyong PESO, ito iyong mga nag-aasikaso ng employment sa bawat LGU.
Iyong sa Nueva Vizcaya naman, mayroon kasi kaming programa sa opisina na Lakbay Kuwento. Nagbibigay ng mga library, ng mga libro, at nagkukuwento. Kaya nagpunta kami sa isang paaralan sa bayan ng Villaverde. Iyong Villaverde, Ka Ely, napakaliit na bayan, pero napakahusay. Maraming award na nakukuha. Pumunta kami doon, pumunta kami sa isang elementary school. Nandoon iyong buong populasyon ng paaralan. Pagkatapos noon, nagkuwento ako sa mga Grade 1 students.
Kahapon naman, sa Solano, Nueva Vizcaya, mayroong bagong ospital na ini-inaugurate. Pero iyong kakaiba sa ospital, Ka Ely, hindi siya pag-aari lang ng isang kumpanya, o isang grupo, pero ito… itong ospital, nahirapan siya magtapos dahil kulang na ng pondo. Pati mga magsasaka doon sa community, Ka Ely, naging investor ng ospital. Kaya kahapon napakasayang pagkakataon, kasi 2005 pa nila pinanaginip na magkaroon ng ganoong ospital sa community, kahapon lang ini-inaugurate. Kaya masaya siya.
Ito, Ka Ely, mahaba talaga iyong linggo, iba-iba iyong ginawa. Pero ganoon naman, bawat linggo iba iyong nangyayari, kaya pinili na lang natin ikuwento kung ano iyong medyo interesting…

ELY: Pero may isa, Ma’am, na binabanggit dito, iyong sa League of Organic Agriculture—

VP LENI: Ah, oo, hindi ko iyon nasabi.

ELY: Maganda po ito kasi alam niyo ho, parang napapanahon ito sa atin.

VP LENI: Actually, Ka Ely, naimbitahan ako doon ni Mayor Rommel Arnado. Ano siya, mayor siya ng Kauswagan, Lanao del Norte. Siya iyong pangulo noong League of Organic Agricultural Municipalities.
Ito, Ka Ely, si Mayor Arnado, napuntahan ko na iyong Kauswagan. Napakaganda noong kaniyang programa—multi-awarded iyong programa. Kasi dati, war zone talaga iyong Kauswagan. Marami doon na labanan. Pero iyong ginawa niya, mayroon siyang programa na ang tawag “Arms to Farms.” Iyong mga commander ng MILF, MNLF, binigyan niya ng mga agricultural implements, ng mga gamit, at tinuruan magtanim. Ito napaka-successful. Marami nang binaba iyong kanilang mga armas para magsaka na lang, at napaka-successful noong kanilang pagsasaka.
Isa siya sa mga prime movers nitong League of Organic Agricultural [Municipalities], at iyong kanilang hinaing—siguro mga 150 yata or a little less iyong kasali. Pero iyong kanilang hinaing, parang kulang pa iyong recognition sa grupo nila. Hindi sila umuupo sa ibang agricultural bodies. Iyon iyong hinihiling nilang tulong, na sana ma-recognize sila. Sana mas malaking atensyon iyong ibigay sa grupo ng organic agricultural farmers. Kasi ito na talaga iyong future, Ka Ely. Lalo na sa export, marami nang mga bansa na ayaw nang bumili kapag hindi organic.
Pero kulang pa iyong kaalaman pa dito sa atin. Marami pang magsasaka na ayaw ng organic dahil mahal—iyon iyong impresyon.

ELY: Kapag bibili sa supermarket, medyo mahal po.

VP LENI: Kaya iyon, Ka Ely, with enough support, kayang ibaba iyong presyo. Kaya lang naman mahal kasi kaunti iyong gumagawa. Iyong scale talaga, Ka Ely, mahal pa iyong presyo, pero kung mas marami nang gumagawa nito, kaya na sana.
Iyon namang pinromise natin sa kanila, iyong lahat na tulong na kayang ibigay ng aming opisina, ibibigay natin.

ELY: Siguro po dapat mayroon ding suportang financial mula sa national government dito.

VP LENI: Iyong sinasabi din nila, sana bigyan din ng incentive ng gobyerno iyong magsasaka na pumapasok sa organic farming. Para naman mas ma-engganyo. Ngayon kasi parang kulang na nga iyong naeengganyo dahil sa presyo, kulang pa iyong naeengganyo dahil kulang iyong tulong. Pero kung mas marami sana iyong tulong—halimbawa, mas marami iyong nagpapautang, mas marami iyong binibigay na tulong sa organic farmers—ang pakiramdam nila mas dadami iyong agricultural farmers.

ELY: Napakaimportante po niyan, at sana nga ho ay mabuksan ang isipan, lalo na iyong Department of Agriculture at national government.

VP LENI: Parang may programa naman iyong Department of Agriculture sa organic farming. Pero pakiramdam nitong grupo, kulang pa iyong paghikayat sa mga magsasaka na mag-shift sa organic farming.

ELY: Siyempre po iyang mga magsasaka ang nagpapakain sa atin. Dapat siguro na iyan ay alagaan. Kasi sa ibang bansa po, nakakapunta po ako, gaya sa Thailand, talagang tinutulungan po ng gobyerno.

VP LENI: Totoo, Ka Ely. Mayroon ding ginagawang programa iyong opisina. Parang ang inaano namin, kino-conceptualize namin, mayroon kaming mga partners: iyong UP, iyong University of Rotterdam, saka Erasmus University ng Netherlands. Parang inaaral kung paano makakaalaga ng mas maraming farmer groups para idiretso na sila sa supply chain.
Gusto nitong sabihin, Ka Ely, iyong ipo-produce sana nila, didiretso na doon sa end user. Kasi karamihan ngayon sa mga magsasaka, sila iyong nagpapagod—sila iyong nagtatanim, sila iyong nabababad sa matinding sikat ng araw—pero parang ang yumayaman iyong mga middlemen. Iyong mga kumukuha sa mga farm nila papunta sa merkado.
Iyong gusto sana natin, magkaroon ng isang areglo na iyong mga magsasaka na iyong magdadala ng kanilang mga produkto, dahil mas malaki iyong kikitain nila. Kasi ngayon parang ang yumayaman iyong mga middlemen, tapos mga magsasaka mahirap pa din. Kaya iyon iyong pinag-aaralan natin. At tingin natin, matutukan lang natin nang kaunti, talagang malaking tulong.
Halimbawa, napakalaki ng market for agricultural products. Sa coconut pa lang, parang ang kailangan 30,000 metric tons. Iyong nasu-supply lang ng Pilipinas, 200. So ang daming merkado pero kaunti iyong napo-produce natin.
Iyong sa amin na lang, iyong pili. Iyong pili, sa amin iyon. Napakalaki na ng market sa Europe ng pili, pero kulang iyong supply. Kaya mayroon sa aming isang kumpanya na pili iyong pinakaprodukto niya, na pumasok na sa isang contract growing pili para masiguro na iyong supply.
Kaya ito, marami pa iyong mga produkto—cocoa, iyong kape. Napakalaki pa ng market na hindi pa natin nama-maximize.

ELY: Siguro panahon ito na tutukan din ng ating gobyerno. Ang problema lang naman dito iyong budget, iyong pondo.

VP LENI: Siguro iyong prioritization din, Ka Ely, kasi iyong reklamo din ng iba, kulang iyong tulong sa ibang produkto. Pinakamalaki yata iyong tulong sa rice, pero sa iba kulang.
Siguro palitan din iyong mindset ng mga magsasaka. Kasi iyong default nilang produkto, bigas. Pero hindi parating advantageous sa kanila. Mas mabuti nang hinihikayat silang tingnan iyong ibang produkto.

ELY: Kasi iyong sa bigas, pinag-uusapan natin ang dami nating kakumpitensya diyan.

VP LENI: Saka hindi natin kaya iyong presyo…

ELY: Mababa po sila kasi may subsidy sa gobyerno.

VP LENI: Totoo, saka sila mayroon silang natural—halimbawa nandiyan iyong Mekong River, mayroon silang natural irrigation na wala sa atin.

ELY: Okay, so ayan so, mga kasama. Napag-usapan natin iyan, napakaimportante ho, at para po sa kaalaman at interes ng taumbayan. Sandaling sandali lang ho at mamaya pag-uusapan natin itong usapin sa Angat Kabuhayan. Sandali lang ho. Ang oras natin, 9:21.

[music break]

ELY: Okay, oras natin, mga kasama, 9:21. Ma’am, may nag-text po sa akin, may binabanggit daw po si dating senador Bongbong Marcos…

VP LENI: Dalawang buwan na lang…

ELY: Opo, dalawang buwan na lang daw po ay uupo na siya.

VP LENI: Medyo nakakatawa iyon, Ka Ely, kasi kung titingnan natin iyong kaniyang mga speeches saka mga deklarasyon, mula pa last year, pagka-eleksyon. Parati niyang sinasabing madali lang. Madali lang daw, uupo na siya.
Pero ang nakakatawa doon, parang kontra yata… Parang nafe-fake news yata tayo.
Kasi unang una, sinasabi niyang panalo na siya, ayun, na-dismiss nga iyong kaniyang first cause of action. Mayroon siya, Ka Ely—nakuwentuhan tayo—mayroon siyang mga sinasalitaan na grupo, parating ang mensahe niya, malapit na, malapit na siyang umupo.
Pero ito po, kung titingnan lang natin iyong records… Bawal lang kasing ikuwento iyong buong kaso, Ka Ely, pero iyong isang halimbawa na lang, iyong sabi niyang ang dami niyang mga testigo sa dayaan. Eh ngayon siya na ang nagsasabi na wala na siyang testigo, kaya gustong sabihin na iyong sabi niya dati na marami siyang testigo, ano iyon? Ngayon sinasabi niya hindi na siya magpe-present ng testigo. Kaya ito, parang ano yata, tingin ko… tingin ko tayong mga Pilipino ngayon, namumulat na, natututo na din. Natututo na kung anong papaniwalaan.
May kasabihan nga, Ka Ely, na maloloko mo iyong mga tao paminsan-minsan, pero hindi sa lahat na oras.

ELY: Kung gusto niyong umupo, ang daming upuan dito.

VP LENI: Oo, ang dami ngang upuan. [laughs]

ELY: So ayan, mga kasama, napapag-usapan lang dahil may nag-text dito tungkol sa ating Bise Presidente… Samantala, may mga mensahe po tayo galing sa mga nanonood sa atin sa Facebook.

VP LENI: Oo, Ka Ely. Maraming nagme-message sa atin dito, baka kulang iyong oras na mabasa. Pero napansin ko lang, binabasa ko itong mga nagte-text, parang marami-rami tayo ngayong listeners na nasa Canada. [VP Leni reads messages]
Maraming salamat po sa inyo. Maraming salamat sa pagsama sa amin ngayong Linggo ng umaga… Mayroon din tayong taga-Anchorage, Alaska. Saka Vietnam. At California.
Ito, nakakatuwa ito, Ka Ely, kasi marami tayong kababayan na nasa ibang bansa na nakakasama natin ngayon…
Mayroon dito, watching from UP Campus. Naku, nandiyan po ako sa UP campus kahapon. Alam mo, Ka Ely, kahapon, nagkaroon kami ng reunion sa Kalayaan Dorm. Ito iyong dorm namin noong first year kami. Nakakatuwa, Ka Ely, kasi pinapasok kami sa dati naming dorm. Nabisita namin iyong dati naming kuwarto. Iyong kuwarto ko noong first year college ako napasok ko kahapon. Iyon, napakasayang pagkakataon.
Napakarami po dito… Maraming salamat po at sa Linggo ng umaga ay sinasamahan ninyo kami. Kapag may oras pa, babasahin natin iyong mga pangalan, pero marami-rami po.

ELY: Iyong mga nag-message na po na iyan sa page na “VP Leni Robredo”… Mayroon din po tayo dito sa “RMN News Nationwide”… At ito po, Ma’am, kanina pinag-usapan natin sa organic farming. Ito naman po, nagtatanong sila, paano naman daw iyong farmers’ cooperative?

VP LENI: Actually, Ka Ely, iyong programa ng opisina namin, iyong tututukan iyong farmers’ cooperative. Kasi alam mo, Ka Ely, mayroong napakagandang modelo iyong Jollibee Foundation. May kausap ito na isang farmers’ cooperative sa San Jose, Nueva Ecija. Ang ginawa niya… Dati kasi iyong kaniyang onions ini-import niya pa. Pero nagkaroon siya ng partnership sa isang farmers’ cooperative sa San Jose City. Tinulungan niya sa technical at capacity-building, pinautang, binigyan ng mga implement. Iyong lahat na technique. Tapos ngayon ang ganda na ng partnership nila. Iyong produce ng farmers’ cooperative na iyon, binibili na ng Jollibee Foundation. Ngayon nasa 11 towns na siya, 11 sites na ganoon na may kausap siyang farmers’ cooperative. Magdadagdag siya ng, kung ‘di ako nagkakamali, 16 other sites, or 13.
Kaya itong opisina namin, tinitingnan namin kung papaano mare-replicate ito. Kausap din farmers’ cooperative.
Ang problema lang natin, maraming mahihirap na magsasaka na hindi kasali sa farmers’ cooperative. Kaya ngayon iyong gagawin din natin na isa, iyong mga magsasaka kabahagi siya ng isang cooperative, kasi ito iyong pinakamadaling paraan para tulungan siya. Kasi kung hindi, napakahirap tulungan paisa-isa. Ginawa na namin ito sa aming distrito sa Camarines Sur, hinanap iyong mga hindi kabahagi ng kooperatiba at inorganisa namin sila. Iyong iba pinasali sa existing na para mas madali silang tulungan.
So iyon po, sa nagtatanong, iyon po ang priority na…

ELY: Pakiusap po namin sa mga nagko-comment na ilagay niyo po kung saan kayo galing.

VP LENI: Nakakatuwa, Ka Ely, kasi nakakasama natin sila linggo-linggo… Ito, Ka Ely, balikan ko lang iyong mga humingi ng tulong noong nakaraang linggo, na na-contact na ng aming opisina. [VP Leni gives updates on TXTLENI assistance]

ELY: Okay, so iyon ho, mga kasama, ito na iyong susunod natin na segment sa BISErbisyong LENI.

[END OF GAP 1]

 

VP LENI: Mapalad tayo, Ka Ely, ngayong umaga, pinagbigyan tayo ng ating inimbitahang makasama. Siya, Ka Ely, presidente ng Carenet Healthcare Institute Corporated. Tama po, ano? Ang kaniyang pangalan, Ka Ely, Gretel Capilano. Good monring, Ma’am Gretel.

GRETEL CAPILANO: Good morning po, Vice, Ka Ely.

VP LENI: Ito, Ka Ely, bigyan natin ng kaunting background tungkol sa Carenet. Alam mo, Ka Ely, mayroon po kaming inumpisahan na programa sa Pasay. Pumunta kasi kami doon for Metro Laylayan, iyong ginagawa namin once a month na ikot sa mga mahihirap na lugar. Pagpunta namin doon, Ka Ely, iyong una naming kausap, TESDA. Kasi gusto naming magbigay ng mga trainings, ito ang mga community trainings na ginagawa ng TESDA. Gustong sabihin, ang TESDA mismo ang pumupunta sa community, nagbibigay siya ng mga trainings. Dahil sa TESDA, Ka Ely, nakilala namin ang Carenet. Iyong Carenet Healthcare Institute. Kasi ang Carenet Healthcare Institute, ano sila, accredited na training provider para sa TESDA. TESDA nagpakilala sa kanila. Tapos ang aming partnership, Ka Ely, with Carenet Healthcare Institute, ilan na mga courses na in-offer sa Pasay. Housekeeping, ito ang mga nagtatrabaho sa mga hotel; barista, ito naman iyong sa mga coffee shop at saka sa mga bar. Mayroong tile-setting, ito ang sa construction. Tapos mayroong automotive, ito ang mga nag-aayos ng mga makina. At saka mayroong small-engine servicing.
Ito, Ka Ely, napakarami iyong mga nag-enroll. Halimbawa iyong housekeeping, 50 na estudyante. At saka nakakatuwa, pagpunta namin, proud na proud sila kasi pinapakita nila napakahusay na nila mag-ayos ng mga kama. Tapos iyong barista, ginawan kami napakasarap na kape. Twenty-seven iyong pumasok na estudyante. Iyong tile-setting naman, doon mismo sa Pasay nagkakabit na sila ng tiles, 25 students. Tapos iyong automotive 23, tapos iyong small-engine service 15. Ang tatanungin natin ngayon, Ka Ely, kay Ma’am Gretel, ano ba ang pinaka-adbokasiya ng Carenet at papano sila naging accredited service provider ng TESDA?

GRETEL CAPILANO: Bale po ang advocacy talaga ng Carenet is to provide quality training, para magkaroon naman ng… para ma-provide namin iyong estudyante maging globally-competitive sila. Kasi alam namin dadating ang panahon after training, maghahanap talaga sila ng trabaho. So dapat kaya makipagkumpetensya ng bata, ng estudyante namin, dito sa industry natin, even sa labas ng bansa.

VP LENI: Ang kagandahan nito, Ka Ely, kasi libre. Libre ang training, ang tuition, TESDA ang nagpo-provide. Iyong allowance at mga starter kits, iyong opisina namin. Kasi kailangan, Ka Ely, kahit libre ang tuition, kailangan pa din bigyan ng daily allowance, kasi iyong iba kahit walang itu-tuition, hindi pa din makapag-training dahil walang pamasahe, walang pangkain. Ito, Ka Ely, may tanong po ako kasi naalala ko noong kausap ko iyong mga nagte-training sa barista, parang may tatlo sa kanila na hindi pa high school graduates. Tapos, Ka Ely, iyong hindi pa high school graduates, bawal pa kasi iyong i-scholar ng TESDA. Kaya iyong ginawa ng Carenet, sila ang nag-scholar doon sa tatlo. Salamat sa inyo, Ma’am Gretel.

GRETEL CAPILANO: Ay, thank you din po. Kasi iyon, Ka Ely naman, prinovidan naman ng OVP ng tool kits and allowance iyong tatlong bata.

VP LENI: Ito kasi, Ka Ely, mahalaga iyong tool kit, iyong starter kit. Kasi kahit na-train na sila, kung wala silang gamit na mag-uumpisahan, wala talaga. Kaya ito napakaganda ng arrangement with Carenet kasi sila na lahat. Sila na lahat ang training. Gaano ba katagal ang training?

GRETEL CAPILANO: 23 days po ang training tapos one day na assessment. So lahat iyon ipo-provide ng office, walang babayaran, at saka even iyong mga consumables—kape, gatas—lahat po iyon ipo-provide ng opisina.

VP LENI: Napakaganda. Ito curious lang ako, kailan kayo nag-umpisa?

GRETEL CAPILANO: 15 years na po kami, ma’am.

VP LENI: Ah, 15 years na. Tapos kailan kayo naging accredited service provider ng TESDA?

GRETEL CAPILANO: Mula noong simula po.

VP LENI: Tapos ito po, iyong last Sunday, ang bisita namin taga-TESDA. Napakarami pa ding nagtatanong. May nagtatanong sa barista. Ito, ma’am, ang isa lang tanong, ano ba ang requirements o qualification bago ka puwedeng gawing scholar ng TESDA?

GRETEL CAPILANO: Basta ikaw ay 18 years old and above, plus high school graduate. Kasi nga po magiging trabahador natin sila, magtatrabaho sila dapat 18 years old and above.

VP LENI: Ito po parang na-mention ng ating bisita last, last time. Pagkatapos ng training ninyo, mayroon ba itong assessment? NC2.

GRETEL CAPILANO: NC2 po. National Certificate po. Actually, iyong mga scholars natin, VP sa Maricaban, bukas ang assessment nila. Kinakabahan na nga po sila.

VP LENI: Kasi ito, Ka Ely, iyong usapan namin sa opisina, iyong Carenet ang nag-train sa kanila ngayon, magkakaroon ng assessment. Iyong pag-review, ma’am, kayo pa din ang nag-assist sa kanila?

GRETEL CAPILANO: Opo, nire-review po sila before sila mag-take ng assessment.

VP LENI: Tapos kung magte-take sila bukas, kailan nila malalaman kung nakapasa sila?

GRETEL CAPILANO: Noong araw din po na iyon.

VP LENI: Tapos kapag nakapasa sila, ‘di ba binibigyan sila ng parang certificate?

GRETEL CAPILANO: Opo. National Certificate.

VP LENI: Kasi, Ka Ely, lalo na iyong mga overseas na trabaho, parang unang hinihingi iyong NC2, ‘di ba?

GRETEL CAPILANO: Opo, VP.

VP LENI: Kapag wala ka noon, parang low priority ka. Kaya iyon ang pagpapatunay yata na natutunan mo iyong skills.

ELY: Iyong mga hindi po pumasa, puwedeng umulit?

GRETEL CAPILANO: Opo.

VP LENI: Sa experience ninyo, anong percentage ng pumapasa?

GRETEL CAPILANO: 100% po ma’am. Inaalagaan talaga.

VP LENI: Pero ma’am, itong mga nasabi ko kanina, maliban doon sa mga kursong iyon, ano pa ang ibang kurso na ino-offer ng Carenet?

GRETEL CAPILANO: Bale po healthcare. Under kami ng healthcare, ibig sabihin hilot at saka caregiving. Under din kami ng tourism: food and beverage, barista, housekeeping 2 at saka housekeeping 3.

VP LENI: Ito po sa experience ninyo halimbawa itong tourism. Iyong mga barista, mga nag-aaral na housekeeping, kadalasan saan sila nagtatrabaho pagkatapos?

GRETEL CAPILANO: Sa mga hotels po. May mga ka-partner din kami sa mga hotels like Holiday Inn, mga ganoon, ma’am.

VP LENI: Kayo na ang nagbibigay ng parang pool sa kanila, parang pag humingi sila sa inyo, mayroon na kayong…

GRETEL CAPILANO: Opo. Bibigay namin ang mga pangalan ng mga qualified na estudyante. So iyon, awa ng Diyos, na-accept naman sila.

VP LENI: Kasi, Ka Ely, ang pinakaproblema talaga pag-ikot namin, parang parating nagsasabi walang trabaho, walang trabaho. Kapag kausap naman natin ang mga negosyante ng mga establishments, parati nilang sinasabi ang dami naming hinahanap pero hindi akma ang skills sa hinahanap natin. Kasi ‘di ba kadalasan parang iyong traditional na courses, ‘di ba, ma’am? Traditional na courses, mag-commerce, business administration, nursing. Tapos ano na, walang masyadong mapapasukan.
Pero ngayon na ang TESDA very active, ang Carenet, iyong ibang mga service providers, nagtuturo na noong parang mga skills na hinahanap talaga ng community. Parang nakakatulong talaga siya mag-fill ng gaps sa unemployement.

ELY: Maganda din po siguro dahil sa epekto ng K-12. Dahil sa nakakapili sila kung ano iyong bagay sa kanila. Hindi lang basta kinakailangan mo, gusto mong maging engineer o maging accountant, iba po depende po high school pa lang.

VP LENI: Oo, parang binibigyan na sila ng pagkakataon na hanapin ang gusto nila. Kasi paminsan nandoon na, third year na, saka pa lang sasabihin, “Hindi ko pala ito gusto.” Pero ito ma’am, over the years ano ang nakita ninyong pinaka… parang kurso na pinaka-hinahanap talaga ng mga employers?

GRETEL CAPILANO: Caregiving po, ma’am.

VP LENI: Ah, caregiving talaga. Pero iyong mga caregivers, saan kadalasan sila pumupunta pagkatapos?

GRETEL CAPILANO: May kamag-anak sila sa Canada, doon sila pumupunta. O kaya naman po, ngayon open kasi ang Japan. So napakaraming gustong pumunta sa Japan.

VP LENI: Pero papaano ang Japan kasi language?

GRETEL CAPILANO: Nag-aaral po sila hanggang level 4 yata.

VP LENI: Saan sila nag-aaral?

GRETEL CAPILANO: Ma’am, mayroon pong scholarship ang TESDA din doon.

VP LENI: Ah, may scholarship din ang TESDA.

GRETEL CAPILANO: I-in-house sila doon sa TESDA.

VP LENI: Pero separate na kurso iyon? Parang pagkatapos nila ng caregiving, mag-aaral pa din sila ng Nihongo. Medyo mahirap iyon matutunan [laughs].

GRETEL CAPILANO: Oo nga. Pagsusulat at saka pagbabasa.

VP LENI: Iyong caregiving pala… Ka Ely, iyong mga nakikinig sa atin…

GRETEL CAPILANO: At saka hilot.

VP LENI: Oo, dahil medyo nauuso ngayon ang mga spa, ‘di ba?

GRETEL CAPILANO: Opo.

ELY: Pero ma’am, iyong nauuso ang mga barista sa mga cruise kasi libo talaga ang kailangan doon.

GRETEL CAPILANO: Opo, sa cruise ship po, opo, mayroon din. May mga pumupunta din sa amin, Vice, na mga taga-Saudi, naghahanap po sila ng mga barista. Gusto nila Filipino.

VP LENI: Oo kasi nakaka-English daw, at masisipag.

GRETEL CAPILANO: Opo. At saka, papa-demo nila ang art latte, dapat mahusay sila gumagawa noon.

VP LENI: Iyong mga nag-aaral pa ito, Ka Ely ha, noong pumunta kami sa Pasay, nag-sample na sa amin ang mga estudyante, ang sarap ng kape at saka mahuhusay na talaga kaya nakakatuwa.

ELY: Okay so papaano sila, sa opisina po ninyo, saan po sila puwede pumunta?

GRETEL CAPILANO: Puwede po kayong pumunta kung interesado po kayo para doon sa mga training na ino-offer namin, puwede kayong tumawag sa 890-4547 o kaya naman ang location namin is nasa 1174 Chino Roces Ave., Makati.

VP LENI: Sana na-take note nila. Ma’am, puwedeng po one more time. Paulit lang po ng number at saka address.

GRETEL CAPILANO: Okay, tawag lang po kayo sa 890-4547, o kaya naman ay puntahan ninyo kami doon sa aming building sa 4th floor, Piedra Building, Chino Roces Ave. Makati. Along Chino Roces lang po kami.

VP LENI: Sana po nakuha ninyo, uulitin din po namin iyon, ma’am, sa mga susunod na program namin. Ito po nabalitaan namin pati sa mga inmates at sa mga drug dependent nagbibigay din kayo ng trainings?

GRETEL CAPILANO: Opo, Vice. Labas pasok po ako sa bilangguan. [laughs] Katatapos lang po naming magpa-graduate sa Pasay City Jail. Nauna kami sa…

VP LENI: Ano iyong mga skills na nire-request nila doon?

GRETEL CAPILANO: Ano po, hilot and barista din. Gustong-gusto nila iyon. Tapos ga-graduate nga po ang mga drug dependents naman namin sa Camp Bagong Diwa tomorrow. So ‘pag may time kayo Vice, bisitahin…

VP LENI: Hilot at saka barista. Iyon, napagandang gumawa noon sa jail at saka iyon, iyong mga drug dependent. Kasi alam mo, Ka Ely, ang pinakaproblema ng mga nakukulong, anong gagawin nila paglabas?

ELY: Iyon maganda. At least siguradong mayroon silang mapagkakakitaan.

GRETEL CAPILANO: Tama po.

VP LENI: At saka may skill na. Iyong mga ganoon, mayroon din ba silang mga starter kits?

GRETEL CAPILANO: Iyon nga po ang hiningan namin ng tulong, hinanapan talaga namin ng tulong, kasi Vice, matagal lumabas ang mga nasa loob. So kahit papaano, magka-livelihood program sila sa loob. So nakahingi po ako, actually, sa Rotary ng beds, oil…

VP LENI: So nakakatulong pala talaga na may partner kayo para iyong hindi napo-provide ng tuition, iyong partner sana iyong tumulong.

GRETEL CAPILANO: At saka ngayon sa Diwa po, Vice, BPI naman ang ka-partner namin, iyong bangko.

VP LENI: Ah, BPI. Tapos sila ang nagbibigay ng mga starter kits?

GRETEL CAPILANO: Opo.

VP LENI: Napakaganda, Ka Ely. Ito lang beds para sa hilot, medyo mahal yata iyon.

GRETEL CAPILANO: Opo. Kaya po makakapagsimula sila within the community. Doon sa loob mismo ng jail.

ELY: So maganda ho rito, sa ating mga kababayan at talaga iyong iba kasi may kurso, imbes na laging, sa call center or iyong iba naman pupunta magiging sales lady o ano man, dito mas maganda kung mag-graduate ka dito, siguro mas nakasisiguro na makakapagtrabaho nang maayos.

VP LENI: Ang kabutihan din nito, Ka Ely, may mga skills na kahit wala kang employer, ‘di ba parang freelance ka lang, wala kang permanenteng boss na nire-report-an, sarili mong oras, puwedeng-puwede talaga.

GRETEL CAPILANO: Halimbawa po doon, Vice, iyong hilot. On call ka lang doon, puwede ka rin sa spa, puwede ka rin naman sa bahay lang.

ELY: Oo. Ngayon ang maganda lalo sa social media, magpo-post ka nalang ng number mo. Text na! [laughs]

VP LENI: Ang mahirap lang siguro ang barista ano, kasi kailangan mo ng gamit. Malaki, Ka Ely, ang gamit ng barista

GRETEL CAPILANO: Ang machine medyo may kamahalan po.

ELY: So magbarista na tayo, magtayo tayo ng coffee shop [laughs]. Okay, so maganda ho ito at marami pong matutulungan. At siguro baguhin na po ang nakagawian po ng ating mga kababayan, “Hindi, gusto ko pang-opisina.” Ang dami ho na mga kilala na negosyante na talagang makikita mo, iyong iba hindi pa nag-aral pero nagtagumpay.

VP LENI: Ito nga, Ka Ely, isang natutunan ko sa TESDA, ay iyong guest natin last week, iyong welding. Ang welding ng TESDA ang kinukuwento ng bisita natin iyong mga employers, mas gusto babae kasi mas steady daw ang pulso. Tapos ang isa pa, nag-meeting kami, Ka Ely, kasama namin ang mga construction companies, ang sinasabi nila ang nag-aagawan sila iyong operator ng mga malalaking mga equipment kasi kakaunti daw ang trained doon. Kaya ito tinanong din natin ang TESDA, mayroon din silang available na ganito. Pero ito ang mga ino-offer naman ng Carenet, ito ang mas ano, mas madaling maabot na mga kurso.

ELY: So ma’am, wala na naman tayong oras [laughs].

VP LENI: Oo nga, parating kulang ang oras natin.

ELY: Pero hanggang susunod ho siguro at patuloy tayong makikipag-ugnayan sa kanila, importante po ito makakatulong tayo sa ating mga kababayan.

VP LENI: Oo, at saka iyong Carenet, Ka Ely, ano talaga, partner talaga ng opisina namin. At ito naman ang balak namin talagang mas marami pang lugar ang mapuntahan. Kasi kapag dinadala mo kasi mismo ang training doon sa community, kahit iyong mga nanay na nag-aalaga ng mga anak nila, mas madali sa kanilang, parang makaalis nang saglit para ma-attend-an ang training.

ELY: Okay, Ma’am Gretel, maraming salamat po.

VP LENI: Maraming salamat, ma’am.

GRETEL CAPILANO: Maraming salamat din.

[END OF GAP 2]

 

VP LENI: Ito, Ka Ely, ang susunod nating bisita, si Roselle Pineda. Magandang umaga sa iyo, Roselle.
Ito, Ka Ely, ang kuwento nito, Istorya ng Pag-asa. Si Roselle, Ka Ely, 26 na ngayon. Sana hindi mo sinisikreto ang edad mo, sinabi ko na. Twenty-six na ngayon, pero ang kuwento niya, mula noong 16-years-old siya, ‘di ba, iyong kuwento. Iyong 16 years old siya, taga-Pampanga siya, Ka Ely, lumuwas siya papuntang Maynila para maghanap ng trabaho. Pero nahirapan siya noong umpisa kasi hindi pa siya nakakapagtapos ng high school, kaya hindi ganoon kadali maghanap ng trabaho. Tanungin natin siya, Ka Ely, kung ano ang pinagdaanan niyang kahirapan bago medyo guminhawa ang kanyang buhay. Magandang umaga, Roselle.

ROSELLE PINEDA: Magandang umaga po. Iyon nga po, noong unang punta ko dito sa Manila, as in iyon nga po, wala akong baon na diploma, kasi ganoon naman talaga ang hahanapin nila. Kailangan na high school grad ang qualification. So hindi po ako nakapag-try agad na makapaghanap ng magandang trabaho talaga. Iyon ang unang naging trabaho ko, naging tindera ako sa mga store, mga ganoon. Tapos hanggang sa may nakilala nga po ako na tutulong sa akin para maghanap ng trabaho. Iyon. Nineteen years old po ako, nakapagtrabaho po ako ng Jollibee. May tumulong po sa akin na backer, iyon nga po sa kaibigan ko. So siyempre wala po akong diploma talaga noon, hindi naman po nila masyado ni-require ang ganoon, dahil pinakita ko naman po iyong kung paano po ako magtrabaho. Sipag po talaga na responsable po pagdating sa trabaho.

VP LENI: Gaano ka katagal na nagtrabaho sa Jollibee?

ROSELLE PINEDA: Umabot din po ng four years. Nakadalawang store po ako ng Jollibee.

VP LENI: Tapos ang sabi, Roselle, single parent ka. Gaano na kalaki ang anak mo?

ROSELLE PINEDA: Ten years old po.

VP LENI: So nagkaroon ka ng anak, 16?

ROSELLE PINEDA: Iyon nga po, kaya ako napunta dito.

VP LENI: Kaya ka pumunta dito kasi nagkaanak ka na noon o buntis pa lang ikaw?

ROSELLE PINEDA: Nagkaanak na po.

VP LENI: Papano ang anak mo? Saan mo iniiwan kapag nagtatrabaho ka?

ROSELLE PINEDA: Nandoon po sa probinsya, iyon nga po. Lola ko po nag-alaga noong una, kaso namatay na si lola. Si mama na po ngayon nag-aalaga sa kanya.

VP LENI: So gaano naman kadalas mo nabibisita ang anak mo?

ROSELLE PINEDA: Hindi po ganoon kadalas kasi po minsan nga po, noong nagtatrabaho ako busy sa trabaho. Ang schedule pag nagday-off lang po, ganoon.

VP LENI: Ito, Ka Ely, si Roselle, isa sa mga recipients natin ng ating programa with Carenet and TESDA. Papano mo nalaman ang programa natin?

ROSELLE PINEDA: Iyon pong kasama ko sa bahay may nagpost po doon sa kapitbahay namin na iyon nga po iyong project ng TESDA training po, nakita ko po sa post and then nag-comment po ang kasama ko, tapos sinabihan po ako na kung willing daw po ako, kung gusto ko. Noong nalaman ko po na ganoon, talagang grinab ko po agad talaga. Kasi po gustong-gusto ko po talagang magka…

VP LENI: Tapos ano ang inaral mo?

ROSELLE PINEDA: Iyong sa barista po.

VP LENI: Tapos ngayon tapos ka na ba, tapos na ba ang training ninyo?

ROSELLE PINEDA: Assessment po namin tomorrow, and then Tuesday po.

VP LENI: Naku good luck, Roselle. Pero kamusta naman ang training ninyo?

ROSELLE PINEDA: Noong una po ano, medyo kabado pero may halong excitement pero masaya naman po. Sobrang saya kasi iyong talagang matututunan mo na knowledge, skills talagang mababaon mo sa sarili mo.

VP LENI: At saka Roselle, pumunta ako doon parang September yata noon. Nandoon ka ba noon?

ROSELLE PINEDA: Noong pagpunta ninyo po, kinabukasan po doon po kami nakapasok.

VP LENI: Kasi iyon ang kinukuwento ko ka Ely, nag-aaral pa lang pero ginawan kami, pinapili kami kung anong gusto namin. Napakasarap. Kaya ninyo rin gawin iyon?

ROSELLE PINEDA: Kaya po.

VP LENI: Tapos ito pagkatapos mo nitong assessment training, ay iyong assessment exam, saan mo balak mag-apply?

ROSELLE PINEDA: Gusto ko po sanang gamitin itong pagiging barista na iyon nga po, gusto ko pong ma-experience kung paano po talaga magtrabaho bilang barista.

VP LENI: Ito ka Ely hindi siya nagtapos ng high school kasi nagkaroon na ng anak. Pero ngayon nagdesisyon magtraining. Hindi mo naman pinagsisihan iyong training.

ROSELLE PINEDA: Hindi po. Blessed nga po kasi dumating itong training na ito at may mga tao talagang sumuporta talaga.

VP LENI: Kasi ang kuwento ni ma’am Gretel kanina, na after nitong training sila mismo ang tutulong makahanap ng trabaho. At iyon din ang usapan namin sa opisina, na kayong mga recipient ng programa namin with TESDA, actively kaming tutulong na makahanap kayo ng trabaho. Ito masaya ito para sa amin, itong ginagawa namin kasi alam mo halimbawa si Roselle, pag nagkaroon na siya ng permanenteng trabaho, mababago talaga ang buhay. Baka ito din ang pagkakataon na makasama mo na ng permanente ang anak mo.

ROSELLE PINEDA: Opo.

ELY: Pero sa mga ganyan, iyong halimbawa masyadong maagang nagka-anak, iyong iba nadedepress. At parang wala, wala nang kuwenta ang buhay. Pero at least ikaw matatag ang loob mo. Lumaban talaga.

ROSELLE PINEDA: Opo, kasi kailangan po talaga na lakasan mo ang loob mo kasi nga bilang single parent talaga, kailangan mo magpursigi talaga kasi wala namang ibang tutulong talaga kung hindi ako lang at pamilya ko.

VP LENI: Pero suwerte ka din. Suwerte ka kasi nandiyan ang lola mo, nanay mo na mag-aalaga ng anak. Kasi hindi lahat ka Ely ganyan ka suwerte. Paminsan kahit gustong magtrabaho dahil walang kapamilya na puwede mapagiwanan ng anak, hindi din nakakapagtrabaho. Kaya ito maraming, kahit ganoon Roselle, marami ka pa ding kailangan ipagpasalamat.

ELY: Okay so Roselle, ano ba ang maipapayo mo sa ating mga nakikinig nationwide, worldwide. At para siguro sa may kahalintulad mong sitwasyon na hindi naman ganoon kabigat, iba ang kanilang pagtingin sa problema.

ROSELLE PINEDA: Ang mapapayo ko lang po huwag po kayong mapanghinaan ng loob, tuloy ninyo lang po ninyo ang agos ng buhay natin kasi habang may mga taong handang tumulong sa atin at sumuporta, i-grab lang po natin ito.

VP LENI: Ito siguro Roselle baka nakikinig sa iyo ang mga tumulong, baka gusto mong pasalamatan.

ROSELLE PINEDA: Iyon nga po, unang-una nagpapasalamat po ako sa inyo, kay VP Leni, kasi malaking opportunity po itong project na ito sa amin, lalo na po sa akin kasi undergrad nga po ako. So nabigyan ako ng chance na magagamit ko ito na makapagtrabaho, o sa ibang bagay pa. At gusto ko rin po mag thank you din po, doon nga po sa kumuha ng scholar sa amin, si ma’am Gretel po ng Carenet. At doon din po sa naging trainer namin na talagang nagtiyaga at nagtiis sa amin na i-train talaga para matuto kami.

VP LENI: Sa batch ninyo Roselle, ilan kayo?

ROSELLE PINEDA: Twenty-five po.

VP LENI: Malaking bagay ka Ely.

ELY: Roselle, maraming salamat sa iyo. Good luck!

ROSELLE PINEDA: Thank you rin po.

– 30 –

 

Comments(0)

    Leave a Comment